බැක්ට්රියා රාජධානිය Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς Basileía tês Baktrianês | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ක්රි.පූ. 256–ක්රි.පූ. 120 පමණ | |||||||||||||
 මහා යුක්රටිඩීස් සිළුවක් සහිත බොයීෂියානු ශීර්ෂාවරණයක් පැළඳ සිටින අයුරු, මෙය ඔහුගේ 20-ස්ටේටර් රන් කාසියෙහි නිරූපිත ය, මෙය පුරාතන ලෝකයේ නිර්මිත විශාලතම රන් කාසියයි, ක්රි.පූེ. 2වන සියවස. | |||||||||||||
මහා යුක්රටිඩීස්ගේ පාලනය යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ උච්චතම ව්යාප්තිය, මෙයට බටහිරින් තාපූරියා සහ ට්රැක්ෂේන් දක්වාත්, උතුරින් සොග්ඩියානා සහ ෆර්ගානා දක්වාත්, දකුණින් බැක්ට්රියාව සහ ඇරකෝසියාව දක්වාත් ප්රදේශ අයත් විය. | |||||||||||||
| අගනුවර |
| ||||||||||||
| පොදු භාෂාවන් | |||||||||||||
| ආගම |
| ||||||||||||
| රජය | රාජාණ්ඩුව | ||||||||||||
| බැසීලියස් | |||||||||||||
• ක්රි.පූ. 256–235 | ඩියඩෝටස් I (පළමු) | ||||||||||||
• ක්රි.පූ. 200–180 | ඩිමෙට්රියස් I | ||||||||||||
• ක්රි.පූ. 171–145 | මහා යුක්රටිඩීස් | ||||||||||||
• ක්රි.පූ. 117–104 | හීලියොක්ලීස් I (අවසාන) | ||||||||||||
| ඉතිහාසය | |||||||||||||
• ස්ථාපිත කළේ | ක්රි.පූ. 256 | ||||||||||||
• අහෝසි කළේ | ක්රි.පූ. 120 පමණ | ||||||||||||
| වර්ග ප්රමාණය | |||||||||||||
| ක්රි.පූ. 184 | 2,500,000 km2 (970,000 sq mi) | ||||||||||||
| |||||||||||||
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය ( ග්රීක: Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς, රෝමානුකෘත: Basileía tês Baktrianês, අර්ථය. 'බැක්ට්රියා රාජධානිය' ) යනු හෙලනිස්තික යුගයේ ග්රීක රාජධානියක් වූ අතර එය මධ්යම ආසියාවේ සහ ඇෆ්ඝනිස්තානයේ පිහිටා තිබුණි. මෙම රාජධානිය ක්රි.පූ. 256 දී පමණ සෙලියුකීය ප්රාදේශීය පාලක ඩියෝඩෝටස් I සෝටර් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර ක්රි.පූ. 120 දී පමණ එහි පරිහානිය තෙක් මධ්යම ආසියාවේ ආධිපත්යය දැරීය. එහි උච්චතම අවස්ථාවේ දී රාජධානිය වර්තමාන ඇෆ්ඝනිස්තානය, ටජිකිස්තානය, උස්බෙකිස්තානය සහ ටර්ක්මෙනිස්තානය සහ කෙටි කාලයක් සඳහා කසකස්තානය, පාකිස්තානයේ, ඉන්දියවේ සහ ඉරානයේ යන ඇතැම් කොටස් වලින් ද සමන්විත විය. හමුදා ව්යාපාර සහ ජනාවාස සමඟ නැගෙනහිරට තවත් දිගුවක් ක්රි.පූ. 230 දී පමණ චීනයේ චින් රාජ්යයේ මායිම් කරා ළඟා වන්නට ඇත.
ක්රි.පූ. 5 වන සියවස වන විටත් බැක්ට්රියාවේ ග්රීක ජනගහනයක් සිටියහ. ක්රි.පූ. 327 වන විට මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් එම ප්රදේශය යටත් කරගෙන තිබුණි, බොහෝ නගර ආරම්භ කළ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ඇලෙක්සැන්ඩ්රියාව ලෙස නම් කරන ලද අතර මැසිඩෝනියානුවන් සහ අනෙකුත් ග්රීකයන් තවදුරටත් පදිංචි කළේය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන් පසු, බැක්ට්රියාවේ පාලනය ඔහුගේ ජෙනරාල් සෙලියුකස් I නිකේටර් වෙත පැවරුණි. කලාපයේ සශ්රීකත්වය සහ සමෘද්ධිය ක්රි.පූ. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්යයේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් ලෙස ඩයෝඩෝටස් යටතේ ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියානු ග්රීකයෝ වඩ වඩාත් බලවත් වූ අතර ක්රි.පූ. 190 සහ 180 අතර කාලය තුළ යුතිඩීමස් පුත් ඩිමෙට්රියස් රජු යටතේ වයඹ ඉන්දියාව ආක්රමණය කළහ. මෙම ආක්රමණය ඉන්දු-ග්රීක රාජධානිය නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, එය ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ අනුප්රාප්තික රාජ්යයක් වූ අතර පසුව පැන්ටලියන් සහ I ඇපලෝඩෝටස් යන රජවරුන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ රාජධානියේ බොහෝ ධනවත් හා සමෘද්ධිමත් නගර තිබූ බවයි, නමුත් ඒවායින් කිහිපයක් පමණක් කැණීම් කර ඇත, උදාහරණයක් ලෙස අයි-ඛානූම් සහ බැක්ට්රා දැක්විය හැම. ඊසානදිග ඇෆ්ඝනිස්තානයේ අයි-ඛානූම් නගරය, ග්රීක රඟහලක්, ක්රීඩාගාරයක් සහ කුළුණු සහිත මළු සහිත සමහර නිවාස සහිත සැබෑ හෙලනිස්තික නගරයක සියලු ලක්ෂණ තිබුණි.
ක්රි.පූ. 171 දී පමණ කුමන්ත්රණයකින් බලය අල්ලාගෙන තමාගේම රාජවංශයක් පිහිටුවා ගත් බව පෙනෙන මහා යුක්රටිඩීස් යටතේ රාජධානිය එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. යුක්රටිඩීස් ඉන්දියාව ද ආක්රමණය කර ඉන්දු-ග්රීක රජවරුන්ට එරෙහිව සාර්ථකව සටන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉක්මනින්ම රාජධානිය පරිහානියට පත් විය. පාර්තියන්වරුන් සහ සකවරුන් සහ යුඒචි වැනි සංචාරක ගෝත්ර ප්රධාන තර්ජනයක් බවට පත්විය. ක්රි.පූ. 145 දී පමණ යුක්රටිඩීස්ව ඔහුගේම පුත්රයා විසින් මරා දමන ලද අතර, එය රාජධානිය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු විය. බැක්ට්රියාව පාලනය කළ අවසාන ග්රීක රජු හීලියෝක්ලීස් ය .
ග්රීක-බැක්ට්රියානු රාජධානියේ බිඳ වැටීමෙන් පසුව පවා, ඔවුන්ගේ පොහොසත් හෙලනිස්තික උරුමය තවත් සියවස් ගණනාවක් පැවතුනි. යුඒචී ආක්රමණිකයන් බැක්ටීරියාවේ පදිංචි වී හෙලනිස්කෘත වූහ. පසුව ඔවුන් ක්රි.ව. 30 දී පමණ කුෂාණ අධිරාජ්යය ආරම්භ කළ අතර, ඔවුන්ගේ භාෂාව ලිවීමට ග්රීක හෝඩිය අනුගමනය කළ අතර ග්රීක දෙවිවරුන් ඔවුන්ගේ දේව මණ්ඩලයට එක් කළහ. ග්රීක-බැක්ට්රියානු නගරයක් වන අයි-ඛානීම් ඉන්දියාවේ දොරකඩ පිහිටා තිබූ අතර එහි නවීනත්වය සහ හෙලනිස්තික ලක්ෂණ සඳහා ප්රසිද්ධ විය. ග්රීක කලාව ඉන්දු-ග්රීකයන් විසින් ව්යාප්ත කරන ලදී; ඉන්දියානු කලාව, ආගම සහ සංස්කෘතියට බලපෑම් කරමින්, ග්රීක-බෞද්ධ කලාව නමින් නව සමමුහුර්ත කලාවකට මඟ පෑදීය.
- Lists of monarchs