ටූනා යනු Scombridae (mackerel) පවුලේ උප සමූහයක් වන Thunnini ගෝත්රයට අයත් කරදිය මාලු විශේෂ කීපයකයට ඉංග්රීසි බසින් ඇති පොදු නමකි. තුන්නිනී විශේෂ 17 කින් සමන්විත වන අතර, ඒවායේ ප්රමාණයන් උණ්ඩ ටූනා (උපරිම දිග: 50 දක්වා විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ., බර: 1.8 kg හෝ 4 lb අත්ලාන්තික් බ්ලූෆින් ටූනා දක්වා (උපරිම දිග: 4.6 m හෝ 15 අඩි, බර: 684 kg හෝ 1,508 lb), එය සාමාන්යය 2 මීටර් (6.6 ft) සහ අවුරුදු 50 දක්වා ජීවත් වන බව විශ්වාස කෙරේ.
| ටූනා කාලීන ව්යාප්තිය: Ypresian-recent , | |
|---|---|
 | |
| Tunas (from top): ඇල්බකෝර්, අත්ලාන්තික් බ්ලූෆින් ටූනා, ස්කිප් ජැක් ටූනා, යෙලෝෆින් ටූනා, බිග්අයි ටූනා | |
| විද්යාත්මක වර්ගීකරණය | |
| අධිරාජධානිය: | Eukaryota |
| රාජධානිය: | අනිමාලියා |
| වර්ගය: | Actinopterygii |
| ගෝත්රය: | Scombriformes |
| කුලය: | Scombridae |
| උපකුලය: | Scombrinae |
| Tribe: | Thunnini Starks, 1910 |
| Genera | |
| |
ටූනා, ඔපා සහ මැකරල් මෝරුන් යනු අවට ජලයට වඩා ශරීර උෂ්ණත්වය ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගත හැකි එකම මත්ස්ය විශේෂයයි. ක්රියාශීලී සහ කඩිසර විලෝපිකයෙකු වන ටූනාට සිනිඳු, ක්රමවත් ශරීරයක් ඇති අතර වේගයෙන්ම පිහිනන පෙලැජික් මසුන් අතර වේ - උදාහරණයක් ලෙස යෙලෝෆින් ටූනා 75 දක්වා වේගයෙන් ගමන් කළ හැකිය. මුල් විද්යාත්මක වාර්තාවල විශාල ලෙස පිම්බුණු වේගයන් සොයා ගත හැකි අතර ජනප්රිය සාහිත්යයේ තවමත් පුළුල් ලෙස වාර්තා වේ.
උණුසුම් මුහුදේ දක්නට ලැබෙන, ටූනා වාණිජමය වශයෙන් ආහාර මත්ස්යයෙකු ලෙස පුළුල් ලෙස මසුන් ඇල්ලීම සිදුකරන අතර බ්ලූවෝටර් ක්රීඩා මත්ස්යයෙකු ලෙස ජනප්රිය වේ. අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, දකුණු බ්ලූෆින් ටූනා වැනි සමහර ටූනා විශේෂ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.
නිරුක්තිය
"ටූනා" යන පදය පැමිණෙන්නේ ස්පාඤ්ඤ atún Andalusian Arabic at-tūn, al-tūn التون වෙතින් උකහා ගත් නූතන අරාබි التن : 'ටුනා මාළු' මැද ලතින් තුන්නස්.Thunnus පුරාතන ග්රීක: θύννος, romanized: thýnnos භාෂාවෙන් ව්යුත්පන්න වී ඇත. අත්ලාන්තික් බ්ලූෆින් ටූනා සඳහා භාවිතා වේ, එම නම අවසානයේ ව්යුත්පන්න වී ඇත්තේ θύνω thýnō, එහි තේරුම "ඉක්මන් කිරීමට, දිගේ ගමන් කිරීමට" යන්නයි.
ඉංග්රීසියෙන්, ටූනා හඳුන්වන්නේ Chicken of the Sea ලෙසයි. シーチキン (shi-chikin) ආහාරයක් ලෙස හැකි ජපානයේ මෙම නම අදටත් පවතී.
ආහාර
නැවුම් සහ ශීත කළ
ටූනාගේ නැවුම් හෝ ශීත කළ මස්, එය නැව්ගත කරන බොහෝ ප්රදේශවල ප්රණීත ආහාරයක් ලෙස පුළුල් ලෙස සලකනු ලැබේ, විවිධ ආකාරවලින් සකස් කෙරේ. ස්ටීක් ලෙස සේවය කරන විට, බොහෝ විශේෂවල මස් එහි ඝනකම සහ දැඩි වයනය සඳහා ප්රසිද්ධය. එක්සත් රාජධානියේ, සුපිරි වෙළඳසැල් 1990 ගණන්වල අගභාගයේදී නැවුම් ටූනා ස්ටීක්ස් වල පියාසර කිරීමට පටන් ගත් අතර, එය පිසීමේදී නැවුම් ටූනා භාවිතා කිරීමේ ජනප්රියතාවය වැඩි කිරීමට උපකාරී විය; 2009 වන විට, කීර්තිමත් සූපවේදීන් සලාද, දවටන සහ අඟුරු-ග්රිල් කරන ලද කෑමවල නැවුම් ටූනා නිතිපතා ඉදිරිපත් කළහ.
අමුවෙන්ම
විවිධ ටූනා විශේෂ බොහෝ විට ජපන් ආහාරවල සුෂි හෝ සෂිමි ලෙස අමු ලෙස පිරිනමනු ලැබේ.
වාණිජ සෂිමි ටූනා ටූනා අඩංගු බෑග්වලට කාබන් මොනොක්සයිඩ් (CO) පොම්ප කිරීමෙන් සහ එය 4 ට රඳවා තබා ගැනීමෙන් ඒවායේ වර්ණය ස්ථාවර කර ගත හැකිය. °C. අඟල් 2 ටූනා ස්ටීක් සඳහා, මෙය පැය 24 ක් අවශ්ය වේ. එවිට මාළු රික්තක මුද්රා කර ශීත කළ යුතුය. ජපානයේ, CO භාවිතයෙන් වර්ණ සවි කිරීම තහනම් කර ඇත.
- සුෂි
- ටූනා සලාද
- ටූනා ස්ටීක් ප්රංශ බිස්ට්රෝ
- Tekkadon
- Katsuobushi shavings
- මොජාමා
ටින් කර
ටූනා ආහාරයට ගත හැකි තෙල්වල, අති ක්ෂාරවල, ජලයේ සහ විවිධ සෝස්වල ටින් කර ඇත. ටූනා සකස් කර "ඝන", "කුට්ටි" ("කුට්ටිය") හෝ "පිලි සහිත" ලෙස ලේබල් කළ හැක. ටූනා ටින් කර විකිණීම සඳහා ඇසුරුම් කළ විට, නිෂ්පාදිතය සමහර විට ටූනා මාළු (එක්සත් ජනපදය) ලෙස හැඳින්වේ, ජර්මානු Thunfisch වෙතින් කැල්ක් (ණය පරිවර්තනය). ටින් කළ ටූනා සමහර විට සුරතල් සතුන් සඳහා, විශේෂයෙන් බළලුන් සඳහා ආහාර ලෙස භාවිතා කරයි.
කළමනාකරණය සහ සංරක්ෂණය
ප්රධාන ටූනා ධීවර කළමනාකරණ ආයතන වන්නේ බටහිර සහ මධ්යම පැසිෆික් ධීවර කොමිසම, අන්තර්-ඇමරිකානු නිවර්තන ටූනා කොමිසම, ඉන්දියානු සාගර ටූනා කොමිසම, අත්ලාන්තික් ටූනා සංරක්ෂණය සඳහා වූ ජාත්යන්තර කොමිසම සහ දක්ෂිණ බ්ලූෆින් ටූනා සංරක්ෂණ කොමිෂන් සභාවයි. පස්දෙනා ප්රථම වරට ජපානයේ කෝබේ නගරයට රැස්වූයේ 2007 ජනවාරි මාසයේ දී ය. පරිසර සංවිධාන ධීවර හා විශේෂවලට ඇති අවදානම් පිළිබඳව ඉදිරිපත් කිරීම් ඉදිරිපත් කළේය. රටවල් හෝ ප්රදේශ 60ක් පමණ විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ක්රියාකාරී සැලැස්මකින් රැස්වීම අවසන් විය. නීතිවිරෝධී මසුන් ඇල්ලීම වැළැක්වීම සඳහා සම්භව සහතික නිකුත් කිරීම සහ කලාපීය ධීවර කෝටා සැකසීමේදී වැඩි විනිවිදභාවයක් ඇති කිරීම කොන්ක්රීට් පියවරවලට ඇතුළත් වේ. නියෝජිතයන් 2009 ජනවාරි හෝ පෙබරවාරි මාසවල යුරෝපයේ තවත් ඒකාබද්ධ රැස්වීමකදී හමුවීමට නියමිතව තිබුණි.
2010 දී, ග්රීන්පීස් ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් ඇල්බකෝර්, බිගී ටූනා, පැසිෆික් බ්ලූෆින් ටූනා, අත්ලාන්තික් බ්ලූෆින් ටූනා, දකුණු බ්ලූෆින් ටූනා සහ යෙලෝෆින් ටූනා එහි මුහුදු ආහාර රතු ලැයිස්තුවට එකතු කරන ලද අතර ඒවා ලොව පුරා සුපිරි වෙළඳසැල්වල බහුලව අලෙවි වන මාළු වේ. තිරසාර නොවන මසුන් ඇල්ලීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇත."
බ්ලූෆින් ටූනා දැඩි ලෙස අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීම ලෙස පුළුල් ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර සමහර තොග කඩා වැටීමේ අවදානමක් ඇත.ජාත්යන්තර මුහුදු ආහාර තිරසාර පදනමට අනුව (ටූනා කර්මාන්තය, විද්යාඥයින් සහ ස්වභාවධර්මය සඳහා වන ලෝක ව්යාප්ත අරමුදල අතර ගෝලීය, ලාභ නොලබන හවුල්කාරිත්වයක්), ඉන්දියන් සාගරයේ යෙලෝෆින් ටූනා, පැසිෆික් සාගරයේ (නැගෙනහිර සහ බටහිර) බිගී ටූනා සහ උතුරු අත්ලාන්තික් ඇල්බකෝර් ටූනා වේ. සියලු මසුන් අධික. 2009 අප්රේල් මාසයේ දී, skipjack tuna තොගයක් (ලොව පුරා මසුන් ඇල්ලූ සියලුම ටූනා වර්ග වලින් දළ වශයෙන් 60% ක් පමණ වේ) අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලූ බවක් නොසැලකේ.
2009 මැයි මාසයේදී ප්රථම වරට විකාශය වූ BBC වාර්තා චිත්රපටිය දකුණු පැසිෆික් ප්රකාශ කළේ පැසිෆික් කලාපයේ මසුන් ඇල්ලීම දැනට පවතින අනුපාතයට අනුව දිගටම පැවතුනහොත්, වසර පහක් ඇතුළත සියලුම ටූනා විශේෂවල ගහනය කඩා වැටිය හැකි බවයි. එය ඔවුන්ගේම මත්ස්ය තොග කඩාවැටීමේ මට්ටමට අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීමෙන් පසු දකුණු පැසිෆික් ජාත්යන්තර මුහුදට යවන ලද දැවැන්ත ජපන් සහ යුරෝපීය ටූනා ධීවර යාත්රා ඉස්මතු කළේය.
පැසිෆික් ප්රජාවේ ලේකම් කාර්යාලය විසින් 2012 ජනවාරි මාසයේදී නිකුත් කරන ලද 2010 ටූනා ධීවර තක්සේරු වාර්තාවක්, මෙම සොයාගැනීම සඳහා සහාය දැක්වූ අතර, සියලුම ටූනා මසුන් ඇල්ලීම වර්තමාන මට්ටමට අඩු කළ යුතු හෝ සීමා කළ යුතු බවත්, skipjack මසුන් ඇල්ලීමේ සීමාවන් සලකා බැලිය යුතු බවත් නිර්දේශ කළේය.
පර්යේෂණ පෙන්නුම් කරන්නේ සාගර උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම ඉන්දියන් සාගරයේ ටූනා මත විශාල හානියක් සිදු කරන බවයි, එහිදී සාගර ශීඝ්ර උනුසුම් වීම නිසා සාගර ෆයිටොප්ලැන්ක්ටන් අඩු වී ඇත. පසුගිය අඩ සියවස තුළ බිගී ටූනා ඇල්ලීමේ අනුපාතිකය ද හදිසියේ පහත වැටී ඇති අතර, බොහෝ දුරට කාර්මික මත්ස්ය සම්පත වැඩි වීම හේතුවෙන්, සාගර උණුසුම් වීම මත්ස්ය විශේෂයට තවත් ආතතියක් එක් කරයි.
වැඩිදුර මූලාශ්ර
- ක්ලෝවර්, චාල්ස්. 2004. රේඛාවේ අවසානය: අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීම ලෝකය වෙනස් කරන්නේ කෙසේද සහ අප කන දේ . Ebury Press, ලන්ඩන්.ISBN 0-09-189780-7අයිඑස්බීඑන් 0-09-189780-7
- FAO : විශේෂ නාමාවලිය Vol. 2 ලෝකයේ Scombrids. FAO ධීවර සාරාංශ අංක 125, වෙළුම 2. FIR/S125 Vol. 2.ISBN 92-5-101381-0අයිඑස්බීඑන් 92-5-101381-0
- FAO : ලෝක සමුද්ර ධීවර සම්පත්වල තත්ත්වය පිළිබඳ සමාලෝචනය: ටූනා සහ ටූනා වැනි විශේෂ - ග්ලෝබල්, 2005 රෝමය.
- Majkowski, Jacek (1995) "ටූනා සහ ටූනා වැනි විශේෂ" තුළ: ලෝක සමුද්ර ධීවර සම්පත් වල තත්වය පිළිබඳ සමාලෝචනය, FAO ධීවර තාක්ෂණික පත්රිකාව 457, FAO, Rome.ISBN 978-92-5-107023-9අයිඑස්බීඑන් 978-92-5-107023-9 .
- Majkowski J, Arrizabalaga H, Carocci F සහ Murua H (2011) "ටූනා සහ ටූනා වැනි විශේෂ" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 මාර්තු 2016 at the Wayback Machine In: Review of the state of world marine fishery සම්පත්, පිටු 227-244, FAO ධීවර තාක්ෂණික පත්රිකාව 569, FAO, Rome.ISBN 978-92-5-107023-9අයිඑස්බීඑන් 978-92-5-107023-9 .
- ටින් කළ ටූනා (එක්සත් ජනපදය), ෆෙඩරල් රෙගුලාසි සංග්රහය: 21 CFR 161.190 - ටින් කළ ටූනා සඳහා අනන්යතා ප්රමිතිය .
- Viñas J සහ Tudela S (2009) "ටූනා විශේෂ ( Tunnus වර්ගය) ජානමය වශයෙන් හඳුනාගැනීම සඳහා වලංගු ක්රමවේදයක්" PLoS One, 4 (10): e7606.
වැඩිදුර කියවීම
- බ්ලූෆින් ටූනා, චයිනීස් කෝබ්රා සහ වෙනත් අය තර්ජනයට ලක් වූ විශේෂ රතු ලැයිස්තුවට එකතු කරන ලදී, විද්යාත්මක ඇමරිකානු, 18 නොවැම්බර් 2014
- උණුසුම් ටූනා (සහ සමහර මෝරුන්) උණුසුම් සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2021-04-20 at the Wayback Machine ජාතික විද්යා පදනම, 27 ඔක්තෝබර් 2005