දිවා ගුහාව යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රී ලංකා ගමනාගමනය හා බැඳුණු අති පූජනීය ස්ථානයකි. එහි වැදගත් කරුණු කිහිපයක් මෙසේ සංක්ෂිප්තව දැක්විය හැකිය:
- නමෙහි අර්ථය: බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්රී පාදස්ථානයට වැඩම කළ අවස්ථාවේදී, දහවල් කාලය ගත කළ ස්ථානය බැවින් මෙයට "දිවා ගුහාව" යන නම ලැබී ඇත.
- ඓතිහාසික පසුබිම: උන්වහන්සේ තෙවන වරට ලංකාවට වැඩම කළ අවස්ථාවේදී, සමනළ කන්දේ සිරිපා සටහන පිහිටුවා ආපසු වඩින අතරතුර 500ක් රහතන් වහන්සේලා සමඟ මෙම ගුහාවේ දිවා විහරණය (විවේක ගැනීම) කළ බව බෞද්ධ සාහිත්යයේ සඳහන් වේ.
- පිහිටීම: මෙය නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කයේ කන්දපොල ප්රදේශයට ආසන්නව, අතිශය දුෂ්කර එහෙත් මනරම් කඳු පන්තියක පිහිටා ඇත.
- ආධ්යාත්මික වටිනාකම: රහතන් වහන්සේලා පරිහරණය කළ ස්ථානයක් බැවින්, මෙය භාවනායෝගී භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ සැදැහැවතුන්ට ඉතාමත් සුදුසු ශාන්ත පරිසරයකින් යුක්ත වේ.
- ස්වභාවික සුන්දරත්වය: මුහුදු මට්ටමේ සිට ඉහළින් පිහිටි බැවින්, නිතරම මීදුමෙන් වැසුණු, සිසිල් සහ නිහඬ වටපිටාවක් මෙහි දැකගත හැකිය.
කෙටියෙන් කිවහොත්, දිවා ගුහාව යනු සිරිපා වන්දනාවේ වැදගත් අංගයක් ලෙස සැලකෙන, බුදු සිරිපතුලෙන් පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පහස ලැබූ සුවිශේෂී පූජනීය ස්ථානයකි.
1. ඓතිහාසික පසුබිම
බෞද්ධ සාහිත්යයට අනුව, ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කළ තෙවන ගමනේදී (සමනළ කන්දට වැඩම කළ අවස්ථාවේ), දිවා කාලයේ විවේක ගැනීම සඳහා මෙම ගුහාව භාවිතා කර තිබෙනවා. "දිවා" යනු දහවල් කාලය වන අතර, එම කාලය ගත කළ ස්ථානය නිසා මෙයට "දිවා ගුහාව" යන නම ලැබී ඇත.
2. පිහිටීම
මෙම ස්ථානය පිළිබඳව මත කිහිපයක් තිබුණද, බොහෝ දෙනා පිළිගන්නේ මෙය නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කයේ කන්දපොල ප්රදේශයේ පිහිටා ඇති බවයි. තවත් මතයකට අනුව මෙය සබරගමුව පළාතේ කුරගල ප්රදේශයට සම්බන්ධ බව කියවුණත්, වඩාත් ප්රචලිත දිවා ගුහාව පිහිටා ඇත්තේ ඌව පරණගම සහ කන්දපොල අතර කඳුකර ප්රදේශයකයි.
3. දිවා ගුහාවේ වැදගත්කම
- භාවනා මධ්යස්ථානයක් ලෙස: අතීතයේ සිටම රහතන් වහන්සේලා සහ යෝගාවචර භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ස්ථානය භාවනා කිරීම සඳහා භාවිතා කර තිබෙනවා.
- සමනළ කන්ද සමඟ සබැඳියාව: සිරිපා වන්දනාවේ යන සැදැහැවතුන් අතීතයේදී මෙම ස්ථානයට පැමිණ ආගමික වතාවත් සිදු කිරීමට පුරුදුව සිටියා.
- නිසල පරිසරය: අඩි දහස් ගණනක් උසින් පිහිටි මෙම ස්ථානය ඉතාමත් සිසිල් මෙන්ම අතිශය නිහඬ පරිසරයකින් යුක්තයි.